Peony kele mosi na kati ya bintuntu sambanu ya mezabanaka mingi ya insi na mono ya ntama. "Kuluta" na ngogo "Na kati ya bankama ya bintuntu, zina na yo kele ya kuluta ntama" ke tadila peony. Zina "pion" sonikamaka ntete na "Shennong Bencao Jing" (Mukanda ya Shen Nong ya ke tubilaka mambu ya kimunganga) na ntangu ya kimfumu ya Qin ti ya Han. Sambu na mutindu na yo ya kitoko mpi mukubu na yo ya ke sema, yo ke wakana ti bisono ya Kishinwa "婥約" (婥約), yina ke tendula mutindu yo ke monanaka kitoko, yo yina bo ke bingaka yo "shaoyao." Yo me zabana mpi na zina ya "jiangli," "moguhua," mpi "lanweichun."
Cui Bao ya Dibuta ya Jin sonikaka na mukanda na yandi "Gujin Zhu" (Notes sur les temps anciens et modernes): "Kele ti mitindu zole ya pivoine: pivoine ya matiti ti pivoine ya mabaya. Pivoine ya mabaya kele ti bintuntu ya nene, ya mukubu ya ndombe- mpi bo ke bingaka yo mingi pivoine." Kimfumu ya Tang vandaka kubinga mpi peony nde "peony ya mabaya." Yo yina, peony ti peony mezabanaka bonso "bafleur zole ya kuluta kitoko." Bafololo na bo ya bintuntu kele kiteso mosi, bo me swaswana na mutindu bo kele bonso matiti mpi banti. Kilumbu mosi Li Shizhen tubaka nde: "Na kati ya bintuntu yonso, peony kele ya ntete mpi peony kele ya zole. Yo yina, bantu ke bingaka peony ntotila ya bintuntu mpi peony ministre ya bintuntu." Dyambu yai kusalaka nde peony kukuma ministre ya bintuntu. Peony kele nti ya ke zingaka mingi yina kele ti bintuntu ya nene ya mitindu mingi. Bantu yina kele ti balutangu fyoti kele ti balutangu ya kele mosi, ya lotus, ya chrysanthème, mpi ya rose, kansi yina kele ti balutangu mingi kele ti balutangu ya terrasse, ya laurel, ya ring ya wolo, ya mpu ya kimfumu, mpi ya hydrangea. E mpila za mpila za nsengo zilenda lwaka vioka kumi. Ba nsinga kele ya ngolo mpe ya mikubu mingi, na mpembe, ya vert, ya jaune, ya rose, ya lavender, ya violet-mbwaki, ya mbwaki, mpe ya mikubu mingi-, na violet-mbwaki mpe ya rose kele mikubu ya kuluta mingi. E nsongo mivaikanga tuka muna ngonde a Mayu yakuna ngonde a Yuni, kuna mfoko a nsungi a mvula. Sambu bo vandaka kusadila bintuntu ya bapion na ntangu ya ntama sambu na kuzaba bangogo ya ntangu ya Qingming mpi ya Lixia, bangogo ya bantu ke tubaka nde “Sosa bapion bilumbu tatu na nima ya Lixia” me panzanaka.
E nsongo mia nsi ame ye kuna node ya Azia mivaikanga. Bau ke kangamaka na madidi-mpe ke yikanaka ti mambu, mpe bau ke kunaka yau mutindu ba yinti ya kitoko. Bo vandaka na ntwala ya bapion ya banti, yina vandaka ti bamvula kuluta 4 000 me luta. Mutindu insi yina kele na mutindu mingi mpe mutindu ya Paeonia, insi na munu kele na kitezo ya mosi-na kati ya tatu ya mitindu ya Paeonia na yinza ya muvimba. Muna kuma kiaki, e nsi ame i fulu kia kayana e mpila za nsusu za mfinda ye fulu kia bunduna e mpila za nsusu za mfinda.
Luyantiku ya kukuna bapion lenda katuka na luyalu ya Xia. Na ntangu ya Kimfumu ya Wei, ya Jin, mpi ya Sudi mpi ya Nordi, insi na mono yantikaka kukotisa mpi kusansa bapion ya mfinda. “Pavillon ya Palais Jin” ketubila nde: “Pavillon ya Palais Jin kele ti zina Huizhang, mpi bo mekunaka bambeto sambanu ya bapion na ntwala ya nzo yina.” Bo vandaka kusadila bapion sambu na kuyidika bima na nzo ya ntotila. Na ntangu ya luyalu ya Sui ti ya Tang, bantu kumaka kuzola mingi bapion, mpi bantu kumaka kukuna yo mingi kibeni. Bau yantikaka kumonana mpi na banzo ya bantu yonso, mpi bapoemi yina bo pesaka sambu na bau yantikaka kumonana. Poemi ya Meng Jiao “Kutala Bintuntu” ketuba nde: “Konso nzo kele ti bapion, yo yina yo kele mawete mpi ya mawete.” Na ntangu ya Dibuta ya Song, mitindu ya mpa ya bapion sambu na kukuna bilanga landaka kubasika. “Catalogue des pivoines de Yangzhou” ya Wang Guan ke sonikaka mitindu nana ya mpa, mu mbandu “Yuyi Huang,” “Yanghua Guanzi,” mpi “Yuanhuang Guanzi.” Na ntangu ya luyalu ya Ming mpi ya Qing, bantu kumaka kuzola mingi bapion. Poemi ya Liu Kai "Kutala ba Pion na Est ya Mbanza" ke tuba nde: "Na nganda ya Mbanza Xiaohuang, ba pion ke basikaka, mpi nsemo ya suka ke monanaka na nima ya bakilometre tanu to kumi. Banzo ke telamaka na ntwala mpi na nima ya bintuntu, mpi konso nzo ke kunaka yo bonso banti ya mulberry mpi ya hemp." Bantu ke zolaka mingi bapion. Bubu yai, bisika ya ntete ya bo ke kunaka na insi na mono kele na Chine ya Nordi, na Shaanxi, mpi na sudi ya Gansu, mpi bo ke kunaka yo mpi mingi na bansi kuluta 50, mu mbandu États-Unis, France, Pays-Bas, mpi Japon.
Ata yo kele pete na kuyedisa mpi kutanina, bapion ke vandaka ti misisa ya ngolo mpi ya musuni yina ke vandaka mpasi na kufuluka na masa. Ba platforme ya kutombula me fwana sambu na kukuna na bisika yina masa ke basikaka ve mbote to mvula ke nokaka mingi.
Ba pion ke yela na bimvuka mpe yau me fwana mbote-na kukuna na bisika ya nene, yau ke sala "ba nzadi ya bintuntu" ya kuyituka. Na masamba, bo lenda vukisa bapion ti matadi sambu na kusala nde yo vanda kitoko mingi. E nsongo milenda mpe sadilwa se nsongo miazengwa muna nkinzi mia longo. Kutanga ya ntete ya bo me sonikaka sambu na nti yai lenda monana na kitini ya "Zhengfeng" ya "Mukanda ya Bankunga": "Bakala ti nkento, ke pesana bapion na nsaka." Peony mekumaka dikabu na kati ya babakala ti bankento na ntangu ya kukutana mpi ya kukabwana, yo kemonisaka lusilu ya zola to mawi ya kupesa mbote ya nsuka. Muna kuma kiaki, e nsongo mia peony miyikilwanga mpe vo "Jiangli," "Keli", "Heli," ye "Licao," ye miakala se sinsu kia zola muna nsi ame tuka kuna nz’ankulu.
Dyambu yai kemonisa nde pivoine kele nti ya kilanga ya mfunu mingi, yo kepesaka mambote ya mbote ya ntoto mpi ya ekolozi na bilanga ya sipesiali, na kutunga bilanga ya mbanza, na banti ya bo ketulaka na banzungu, na bintuntu ya kuzenga, mpi na bisadilu yankaka ya bilanga mpi ya bilanga.
Peony kele mpi nti ya kimunganga ya kinkulu ya bantu ya Chine, yina bo ke tubilaka na mikanda zole: "Shennong Bencao Jing" mpi "Shanghan Zabing Lun." Bansosa ya bilumbu na beto ya ke tadila bankisi ke monisa nde pivoine ke vandaka ti bima mingi ya kimunganga, mu mbandu ba terpènes, ba glycosides, ba tanins, ba polysaccharides, mpi ba alcaloïdes, yina ke monisaka bikalulu ya ke fwaka bamikrobe mpi ke sadisaka na kukanga ntima. Yau ke sadisaka mpe na kutomisa mabanza mpe ngolo ya nzutu, mpe kusansa ba maladi mutindu kubula ya ntima mpe kimbevo ya ntu. Muna kuma kiaki, e mvovo wankulu "nzambi a nsunga" muna nkumbu a nsusu, wavioka yamuna lumbu kiaki, vena ye kuma kia diambu diadi.
